Αξιολόγηση επιχειρήματος

Όταν έχουμε τυπικούς συλλογισμούς που απαρτίζονται από δύο προκείμενες προτάσεις και ένα συμπέρασμα, τότε μπορούμε να ελέγξουμε την εγκυρότητά τους με βάση τον παρακάτω «κανόνα», ο οποίος στηρίζεται σε τρεις όρους: στο «Μέσο όρο» (Μ), που είναι το κοινό σημείο των δύο προκείμενων προτάσεων, στο «Υποκείμενο» (Υ) και στο «Κατηγόρημα» (Κ):

1^η προκείμενη:  Μ+Κ

2^η προκείμενη:  Υ+Μ

Συμπέρασμα:    Υ+Κ

Κανόνες εγκυρότητας κατηγορικών συλλογισμών

1)   Ο Μέσος Όρος (Μ) δεν πρέπει να υπάρχει στο Συμπέρασμα.

     Η δομή του συλλογισμού πρέπει να είναι: 

          1^η προκείμενη:  Μ+Κ

 2^η προκείμενη:  Υ+Μ

 Συμπέρασμα:    Υ+Κ

               Π.χ.   «Όλα τα ζωντανά πλάσματα είναι θνητά. : 1^η προκείμενη

            Ο άνθρωπος είναι ζωντανό πλάσμα.           : 2^η προκείμενη

                        Άρα, ο άνθρωπος είναι θνητός.»              : Συμπέρασμα

Όταν ο Μ υπάρχει στο Συμπέρασμα, είναι άκυρος (παραλογισμός).

               Π.χ.   «Τα γλυκά αρέσουν.                 : Υ+Μ

            Ό,τι αρέσει είναι καλό.            : Μ+Κ

            Άρα, ό,τι αρέσει είναι γλυκό.»  : Μ+Υ            

2)        Ο συλλογισμός πρέπει να έχει τρεις όρους (Υ+Μ+Κ).Όταν υπάρχει και τέταρτος όρος («όρων τετράς») είναι άκυρος.

       Συνήθης περίπτωση είναι παραλογισμός-σόφισμα που παρουσιάζεται με τη μορφή ενός Μέσου Όρου (Μ) με δύο σημασίες, μιας κυριολεκτικής  (Μ1) και μιας μεταφορικής (Μ2), οπότε οι όροι είναι τέσσερις.

               Π.χ.  «Μία από τις αριθμητικές πράξεις είναι η διαίρεση.      :Υ+Μ1

                        Η διαίρεση καταστρέφει τους λαούς.                            :Μ2+Κ  

                        Άρα,  μία από τις αριθμητικές πράξεις

                        καταστρέφει τους λαούς.»                                            : Υ+Κ

3)        Ο (Μ) πρέπει σε μια τουλάχιστον από τις προκείμενες να είναι γενικός.

          Π.χ.  «Όλα τα ζωντανά πλάσματα είναι θνητά. : 1^η προκείμενη γενική

Ο άνθρωπος είναι ζωντανό πλάσμα.        : 2^η προκείμενη

            Άρα, ο άνθρωπος είναι θνητός.»                       : Συμπέρασμα

Όταν οι προκείμενες είναι μερικές δε συνάγεται λογικό συμπέρασμα, οπότε είναι άκυρος (παραλογισμός).

Π.χ.    «Μερικά φυτά είναι δέντρα.

             Οι θάμνοι είναι φυτά.

             Άρα, οι θάμνοι είναι δέντρα.»                        

4)        Οι όροι Υποκείμενο και Κατηγόρημα δεν πρέπει να είναι ευρύτεροι στο Συμπέρασμα.

          Π.χ.  «Όλα τα ζωντανά πλάσματα είναι θνητά. : 1^η προκείμενη

Ο άνθρωπος είναι ζωντανό πλάσμα.         : 2^η προκείμενη

            Άρα, ο άνθρωπος είναι θνητός.»                        : Συμπέρασμα

       Αν είναι ευρύτεροι ο συλλογισμός είναι άκυρος (παραλογισμός).

               Π.χ.  «Μερικοί μεσογειακοί είναι Έλληνες.

       Όλοι οι Έλληνες είναι Ευρωπαίοι.

       Άρα, όλοι οι Ευρωπαίοι είναι μεσογειακοί.»   

5)        Όταν οι προκείμενες είναι καταφατικές και το Συμπέρασμα είναι απαραίτητα καταφατικό.

Αν το Συμπέρασμα είναι αποφατικό-αρνητικό τότε δεν έχει καμιά λογική βάση.

      

6)        Το Συμπέρασμα είναι αποφατικό-αρνητικό στην περίπτωση που οι προκείμενες διαφέρουν κατά το ποιόν (η μια είναι καταφατική και η άλλη αποφατική).

Π.χ.   «Κανένα έμβιο δεν είναι ανόργανο.     : αποφατική

            Μερικά όντα είναι έμβια.                     : καταφατική

            Άρα, μερικά όντα δεν είναι ανόργανα.»  : αποφατικό

7)        Από αποφατικές προκείμενες δε συνάγεται κανένα Συμπέρασμα. Αν συναχθεί τότε ο συλλογισμός είναι πάντα άκυρος.

Π.χ.   «Κανένα έμβιο δεν είναι ανόργανο.      : αποφατική

            Μερικά όντα δεν είναι έμβια.               : αποφατική

            Άρα, μερικά όντα δεν είναι ανόργανα.»  : αποφατικό

8)        Το Συμπέρασμα είναι μερικό στην περίπτωση που οι προκείμενες διαφέρουν κατά το ποσό (η μία είναι γενική και η άλλη μερική).

Π.χ.   «Κανένα έμβιο δεν είναι ανόργανο.     : γενική

            Μερικά όντα είναι έμβια.                     : μερική

            Άρα, μερικά όντα δεν είναι ανόργανα.»  : μερικό

Να εντοπίσετε το είδος των ακόλουθων συλλογισμών και να τους αξιολογήσετε ως προς την ορθότητα τους.

α) Οι διανοούμενοι και οι μαχητές του δρόμου συχνά αγωνίζονται για τον ίδιο σκοπό, την κατάργηση των κοινωνικών ανισοτήτων και το μετασχηματισμό των κοινωνικών δο­μών. Ο μαχητής του δρόμου χρησιμοποιεί την πέτρα και τη γροθιά του, ενώ ο πνευμα­τικός άνθρωπος τη γραφίδα και τη νόηση του. Ο μαχητής του δρόμου καταφεύγει στην αμφισβήτηση του κοινωνικού κατεστημένου μέσα από την πυρά των συμβόλων του, ενώ ο διανοούμενος αμφισβητεί τη σαθρή καθεστηκυία τάξη μέσα από τους πύρινους λόγους του και τα γεμάτα με ρομαντικό πάθος κείμενα του. Ο μαχητής του δρόμου παραθέτει τον προσωπικό σωματικό αγώνα του ως παράδειγμα ενεργού κινητοποίη­σης για τους συμπατριώτες του, ενώ ο διανοούμενος καταθέτει την πνευματική παρα­γωγή του ως μέσο για την αφύπνιση της κοινωνικής συνείδησης των συμπατριωτών του και τη συμπόρευσή τους σε έναν ευγενή αγώνα.

β) Η αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος να φέρει τους μαθητές σε γόνιμη και ου­σιαστική επαφή με την ελληνική γλώσσα έχει οδηγήσει τη νεολαία μας στη χρήση ενός «ημιτελούς και καταχρηστικού» τρόπου ομιλίας που βρίθει αυθαίρετων γλωσσικών ευ­ρημάτων και κακόηχων νεολογισμών.

γ) Οι κάτοικοι μερικών ακριτικών περιοχών της χώρας είναι επιφυλακτικοί έναντι των μεταναστών που καταφεύγουν στις περιοχές τους αναζητώντας εργασία, αφού οι αλλοδαποί μετανάστες που έρχονται στην Ελλάδα είναι άτομα αμφίβολης ηθικής υπόστασης.

δ)  Η εξαφάνιση 150 ζωικών ειδών σε ετήσια βάση, η αποψίλωση 70 εκταρίων τροπικών δασών ανά δευτερόλεπτο και η ρύπανση των θαλασσών, των λιμνών και των ποταμών καταδεικνύουν την τεράστια  έκταση του οικολογικού προβλήματος στη σύγχρονη εποχή.

ε) Η Ρωσία, όπως και όλοι οι εταίροι της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ένα τεχνολογικά αναπτυγμένο κράτος και, άρα, αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της για την καλύτερη δυνατή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των κατοίκων της.

στ) Είναι τραγουδιστής με σπάνιο φωνητικό και χορευτικό ταλέντο. Το είδος της μουσικής με το οποίο ασχολείται, απαιτεί φωνητικές ικανότητες και καλή σκηνική παρουσία. Άρα, αυτός ο τραγουδιστής θα γνωρίσει επιτυχία στο συγκεκριμένο είδος μουσικής.

ζ) Ο Χάινριχ Μπελ κέρδισε το βραβείο νόμπελ στη λογοτεχνία το 1972. Άρα πρέπει να είναι αξιόλογος συγγραφέας.

η) Ο γατόπαρδος είναι το πιο γρήγορο ζώο πάνω στον πλανήτη. Αυτός ο αθλητής τρέχει σαν το γατόπαρδο. Άρα αυτός ο αθλητής θα κερδίσει το χρυσό μετάλλιο στους αγώνες.

α) Πρόκειται για τέλειο επαγωγικό συλλογισμό που αναπτύσσεται με κυριολεκτική ανα­λογία. Το συμπέρασμα του συλλογισμού κρίνεται αποδεκτό, εφόσον οι ομοιότητες ανάμε­σα στις δύο συγκρινόμενες έννοιες (διανοούμενος – μαχητής του δρόμου) είναι εύστοχες και επαρκείς σε αριθμό.

β) Πρόκειται για ατελή επαγωγικό συλλογισμό που αναπτύσσεται βάσει αιτίου και απο­τελέσματος. Το συμπέρασμα του συλλογισμού κρίνεται μη ορθό, καθώς το αίτιο είναι αναγκαίο ,αλλά δεν είναι επαρκές (η αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος να φέρει τους μαθητές σε εποικοδομητική επαφή με την ελληνική γλώσσα δεν είναι η μοναδική αιτία για τη χρή­ση ενός ημιτελούς και καταχρηστικού τρόπου ομιλίας από τη νεολαία). Επιπλέον, παρατηρείται και υπεραπλούστευση αιτίου.

γ) Πρόκειται για ατελή επαγωγικό συλλογισμό που αναπτύσσεται με αίτιο (οι αλ­λοδαποί μετανάστες που έρχονται στην Ελλάδα είναι άτομα αμφίβολης ηθικής υπό­στασης) και αποτέλεσμα (Οι κάτοικοι μερικών ακριτικών περιοχών της χώρας είναι επιφυλακτικοί έναντι των μεταναστών που καταφεύγουν στις περιοχές τους αναζητώντας εργασία). Το αίτιο δεν είναι αναγκαίο (δεν αποδεικνύεται η γενίκευση που αφορά στους μετανάστες) ,ακόμη κι αν θεωρηθεί επαρκές. Επομένως, οδηγεί σε ένα αβέβαιο συμπέρασμα.

δ) Πρόκειται για τέλειο επαγωγικό συλλογισμό που αναπτύσσεται βάσει γενίκευσης. Το συμπέρασμα του συλλογισμού κρίνεται ως αποδεκτό, γιατί το παρατιθέμενο δείγμα είναι αντιπροσωπευτικό του συνόλου (τα στοιχεία της γενίκευσης « Η εξαφάνιση 150 ζωικών ειδών σε ετήσια βάση, η αποψίλωση 70 εκταρίων τροπικών δασών ανά δευτερόλεπτο και η ρύπανση των θαλασσών» κρίνονται επαρκή και οδηγούν σε βέβαιο συμπέρασμα).

ε) Πρόκειται για ατελή επαγωγικό συλλογισμό που αναπτύσσεται με κυριολεκτική αναλογία (Ρωσία- Εταίροι Ε.Ε). Ωστόσο , το συμπέρασμα που προκύπτει από την αναλογία εξωθείται πέρα από το επιτρεπόμενο (λογικό) όριο (η Ρωσία δεν απο­τελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

στ) Πρόκειται για ατελή επαγωγικό συλλογισμό, καθώς μερικότερες αιτίες προβάλλονται ως οι μοναδικές, χωρίς ωστόσο να έχουμε υπεραπλούστευση της αιτίας.