Τρομοκρατία

11/9. Δέκα χρόνια αργότερα

Η 11η Σεπτεμβρίου του 2001 επηρέασε την πορεία των ΗΠΑ πέρα από κάθε φαντασίωση των τρομοκρατών που έριξαν τα αεροπλάνα με τους επιβάτες τους πάνω στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης και το Πεντάγωνο της Ουάσιγκτον. Το κόστος σε ανθρώπινες ζωές ήταν υψηλό από τα τρία πλήγματα, όμως ο αντίκτυπος στην αμερικανική κοινή γνώμη ξεπέρασε κατά πολύ το μέγεθος της πραγματικής ζημιάς από την τρομοκρατική ενέργεια.

Επί δύο τετραετίες το γεγονός έγινε αντικείμενο συστηματικής εκμετάλλευσης από την κυβέρνηση Μπους και τον επιτελικό επί της προπαγάνδας, Karl Rove, ώστε να εξασφαλιστεί η επανεκλογή ενός από τους πλέον ανίκανους προέδρους της χώρας αυτής. O Μπους κατάφερε σε μικρό διάστημα να εμπλέξει τις ΗΠΑ στο Ιράκ και το Αφγανιστάν με τους παραπλανητικούς ισχυρισμούς και των νεοσυντηρητικών συμμάχων του και να υπονομεύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς της χώρας του με τον διαβόητο «Νόμο των Πατριωτών» και τη δημιουργία φυλακών εκτός αμερικανικής νομοθεσίας στο Γκουαντάναμο της Κούβας. Αφησε φεύγοντας το μεγαλύτερο έλλειμμα στην Ιστορία των ΗΠΑ, ενώ είχε παραλάβει από τον προκάτοχο του, Μπιλ Κλίντον, πλεόνασμα στον προϋπολογισμό.

Το πλήγμα της 11/9 εξέτρεψε την προσοχή των Αμερικανών από τα δομικά και μακροχρόνια προβλήματα της χώρας τους, ώστε να βρεθούν απροετοίμαστοι όταν η οικονομική κρίση εκδηλώθηκε επτά χρόνια αργότερα.

Το τρομοκρατικό γεγονός που έφερε για πρώτη φορά από το 1812 τον εχθρό μέσα στην αμερικανική επικράτεια, προκάλεσε στην κοινωνία των ΗΠΑ μια αντίληψη κοινότητας που οι πολίτες της δεν είχαν γνωρίσει από τα χρόνια των μεγάλων πολέμων. Στο ερώτημα «γιατί μας χτυπούν;», η απάντηση της κυβέρνησης Μπους ήταν «γιατί μισούν την αρετή και τη δημοκρατία μας». Από τη βεβαιότητα αυτής της ηθικής υπεροχής αναπτύχθηκε σταδιακά η νέα εκδοχή του εγχώριου λαϊκισμού των «πάρτι του τσαγιού». Πρόκειται ίσως για την πιο προβληματική εκτροπή από την κοινή λογική που γνώρισαν οι Αμερικανοί από την εποχή του μακαρθισμού. Ο λαϊκισμός αυτός εμπνέεται από την παραδοσιακή εμπιστοσύνη στην αυθεντία του μέσου ανθρώπου, ο οποίος θεωρεί τη γνώση περιττή ενώπιον της θείας επιφοιτήσεως. Ο μεγάλος κίνδυνος, κατά τους οπαδούς των «πάρτι του τσαγιού», προέρχεται από το απειλητικό για τις ελευθερίες των Αμερικανών κεντρικό κράτος στην Ουάσιγκτον.

Ο φρόνιμος μεταπολεμικός χειρισμός των νικητών και των ηττημένων της Ευρώπης από τις αμερικανικές κυβερνήσεις, διέψευσε τη σκοτεινή προφητεία του Γερμανού οραματιστή Οσβαλντ Σπέγκλερ ότι ο δυτικός κόσμος βρισκόταν σε πλήρη παρακμή από το 1920. Από την άλλη μεριά η απειλή του ανατολικού συνασπισμού ένωσε τις χώρες της δυτικής Ευρώπης υπό την οικονομική και στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ και οι δυτικοί λαοί γνώρισαν την πιο παρατεταμένη περίοδο ειρήνης και ευημερίας στην Ιστορία τους.

Ομως οι χρυσές εποχές στην Ιστορία δεν διαρκούν αιώνια και αλίμονο σε όσους δεν προετοιμάζονται για την περίοδο των ισχνών αγελάδων. Καθώς το υψηλό επίπεδο της ζωής των Δυτικών ανθρώπων ανέβαζε το κόστος των προϊόντων και των υπηρεσιών τους, οι δυτικές επιχειρήσεις αναζητούσαν συμπίεση του κόστους στον τρίτο κόσμο της Ασίας. Το αποτέλεσμα ήταν η διαρκής έξοδος κεφαλαίων από τον πρώτο στον τρίτο κόσμο.

Οταν κατέρρευσε το σύστημα του μαρξισμού - λενινισμού ο δυτικός τρόπος παραγωγής γνώρισε τον ειρηνικό του θρίαμβο και η Ιστορία, κατά τον Αμερικανό φιλόσοφο Φουκουγιάμα, έφτασε επιτέλους στην τελείωσή της μέσα από την κατίσχυση του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Ομως η απουσία του κοινού εχθρού προκάλεσε και τις πρώτες ρήξεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ε.Ε.

Από το τέλος κιόλας του υπαρκτού σοσιαλισμού ο καθηγητής του Harvard, Samuel Huntington, είχε βγει σε αναζήτηση νέων αντιπάλων που θα συσπείρωναν τον δυτικό κόσμο και θα επιβεβαίωναν την παγκόσμια αποστολή των ΗΠΑ. Πίστεψε ότι τους βρήκε στην περίφημη «Σύγκρουση των Πολιτισμών». Ετσι το ολοκληρωτικό Ισλάμ φάνηκε προς στιγμήν ότι θα γινόταν ο αντικαταστάτης της κομμουνιστικής απειλής. Ομως η κατασκευή αυτού του αντιπάλου μέσα από ένα αδύναμο τριτοκοσμικό περιβάλλον, δεν αποδείχθηκε αξιόπιστο εγχείρημα.

Αντίθετα, η πεποίθηση του μέσου Αμερικανού στις μαγικές δυνάμεις της αγοράς, παρά τις αποτυχίες της ρεπουμπλικανικής οκταετίας, αποτελούν κατά τον αποβιώσαντα ιστορικό Toni Judt μια νέα «διανοητική υποδούλωση». Η βαθύτατη πεποίθηση των λαϊκών Αμερικανών των κεντρικών και νότιων Πολιτειών της βόρειας Αμερικής ότι η χώρα τους αποτελεί την μοναδική εγγύηση για τη δικαιοσύνη και την ελευθερία στον κόσμο, οφείλει χάριτες στους τρομοκράτες της 11/9 του 2001.

Του Θανου Βερεμη