Ρατσισμός

Ο αστικός μετασχηματισμός της Αθήνας και η παρακμή του ιστορικού κέντρου

Η υποβάθμιση και συνακόλουθη παρακμή συγκεκριμένων οικιστικών ζωνών εντός ενός αστικού κέντρου αποτελεί συχνά μια αναπόφευκτη εξέλιξη και μια διαδικασία σχεδόν φυσική κατά τη μεταλλαγή των επιμέρους λειτουργιών της πόλης και της κοινωνικής κινητικότητας των κατοίκων, δύο διεργασιών, οι οποίες με τον τρόπο τους επαναπροσδιορίζουν τις χωρικές αναφορές και νοηματοδοτήσεις στο εσωτερικό ενός αστικού κέντρου. Στην περίπτωση της Αθήνας, ωστόσο, παρατηρείται μια αρνητική ιδιοτυπία, καθώς οι ζώνες αυτές, στις οποίες παρατηρείται η παρακμή, ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με το ίδιο το ιστορικό κέντρο. Το κέντρο των Αθηνών, δηλαδή, αποτελεί μια περιοχή, η οποία, αντί να αποτελεί μια δυναμική εστία κινητικότητας ανθρώπων και υπηρεσιών, ένα ιστορικό-επιχειρηματικό κέντρο, έχει εκπέσει σε ζώνη μειωμένης οικονομικής απόδοσης και οικιστικής υποβάθμισης, η οποία σε κάθε περίπτωση αδυνατεί να παρακολουθήσει τον απαιτούμενο ρυθμό της οικονομικής και οικιστικής ανάπτυξης.

Η Αθήνα, πράγματι, είναι από τις ελάχιστες πρωτεύουσες στην Ευρώπη, οι οποίες βιώνουν σταθερά τα τελευταία έτη την παρακμή -οικονομική, πολιτισμική, ακόμη και δημογραφική- του ιστορικού τους κέντρου. Η οικιστική απομάκρυνση των κατοίκων λόγω της έντονης ανασφάλειας και της αυξημένης εγκληματικότητας, η οποία επικρατεί στο ιστορικό κέντρο, η παρεμπόδιση των αστικών συγκοινωνιών από συχνές απεργιακές κινητοποιήσεις, η δημιουργία πρωτογενών εθνοτικών περιχαρακώσεων σε σημεία του ιστορικού κέντρου, όπου, μάλιστα, αναπαράγεται ένα πρότυπο παραοικονομίας και διαφυγόντων για το κράτος οικονομικών κερδών, αποτελούν παράγοντες, οι οποίοι συμβάλλουν στην περαιτέρω υποβάθμιση του Κέντρου.

Η κινητικότητα των ατόμων και των επιμέρους λειτουργιών εντός του αστικού χώρου προκαλεί τη σχετική παρακμή ορισμένων αστικών ζωνών, καθώς μεταβάλλεται η χρηστική λειτουργία τους και η εισροή ατόμων και οικονομικών προσόδων, στοιχεία, τα οποία συντελούν στην περαιτέρω αναβάθμιση των περιοχών αυτών. Η παρακμή συγκεκριμένων αστικών ζωνών συνδέεται με την ύπαρξη διαφορετικών ρυθμών αστικού μετασχηματισμού και κατά συνέπεια με τη διαφοροποίηση στην οικονομική ανάπτυξη μεταξύ των περιοχών της πόλης.

Η Αθήνα φαίνεται να διαθέτει περιοχές, οι οποίες λόγω της σχετικής υποβάθμισής τους καταλήγουν να θυμίζουν άμορφες ζώνες. Οι ζώνες αυτές δεν απαντούν, ωστόσο, στην περιφέρεια της Αθήνας, όπως συμβαίνει σε άλλα αστικά κέντρα, τα οποία βρίσκονται σε μια μεταβατική φάση αστικού μετασχηματισμού, αλλά στο ίδιο το εσωτερικό της και μάλιστα στο ιστορικό της κέντρο. Κατά συνέπεια στην περίπτωση της Αθήνας η αναγκαιότητα του επανασχεδιασμού και της οικιστικής και ευρύτερης χωροταξικής ανάπλασης αφορά το ίδιο το ιστορικό κέντρο, στοιχείο που εντείνει τον επιτακτικό χαρακτήρα του επανασχεδιασμού.

Ο επανασχεδιασμός αυτός οφείλει, πάντως, να μην είναι απλώς μεσοπρόθεσμης υφής, αλλά να ενσωματώνει την προοπτική της μακροπρόθεσμης αναβάθμισης του ιστορικού κέντρου και να συνυπολογίζει ενδεχόμενες μελλοντικές εντάσεις ανάμεσα στις λειτουργίες των τμημάτων του ιστορικού κέντρου. Η παροχή κινήτρων για την αποκατάσταση των κτισμάτων του κέντρου -όχι μόνον των ιστορικής αξίας, αλλά και οικονομικής, όπως ξενοδοχεία και διάφορες επιχειρήσεις- η επιδότηση ενοικίου σε νεαρά ζευγάρια, αλλά και σε επιχειρήσεις, οι οποίες απασχολούν έναν σημαντικό αριθμό εργαζομένων, αποτελούν απλώς μερικά από τα στοιχειώδη διοικητικού χαρακτήρα μέτρα, τα οποία θα συνέβαλαν στον επιτυχή μετασχηματισμό του κέντρου των Αθηνών.

Του Ιωαννη Κωτουλα