Πυρηνική ενέργεια

ΤΑ ΥΠΕΡ…
Αναλύοντας τα πλεονεκτήματά της, οι υπέρμαχοι της πυρηνικής ενέργειας τονίζουν ότι, πέρα από το ότι δεν συνοδεύεται από το υψηλό κόστος του πετρελαίου και των άλλων παραδοσιακών πηγών ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια είναι η μόνη άμεσα διαθέσιμη (τα αποθέματα ουρανίου φτάνουν για την επόμενη χιλιετία) λύση στα ενεργειακά και περιβαλλοντικά προβλήματα του πλανήτη. Υποστηρίζουν ότι η πυρηνική ενέργεια είναι φιλική προς το περιβάλλον, καθώς οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι περιορισμένες, αλλά και ασφαλής, χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας και τα αυστηρότατα μέτρα ασφαλείας στους αντιδραστήρες. Όσο για τα πυρηνικά απόβλητα, η διαχείριση των οποίων αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο “αγκάθι”, επισημαίνουν ότι οι σύγχρονες μονάδες ανακυκλώνουν ένα πολύ μεγάλο μέρος των καυσίμων τους, περιορίζοντας δραστικά την παραγωγή επικίνδυνων αποβλήτων, και ότι σε κάθε περίπτωση το πρόβλημα αυτό ωχριά μπροστά στις συνέπειες της χρήσης των ορυκτών καυσίμων.

…ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΑ
Οι πολέμιοι των πυρηνικών έχουν τα δικά τους ισχυρά επιχειρήματα. Στο ζήτημα του κόστους υποστηρίζουν ότι η πυρηνική ενέργεια δεν είναι καθόλου φτηνή, αν συνυπολογιστούν τα κόστη κατασκευής και λειτουργίας των πυρηνικών αντιδραστήρων, αλλά και αυτά του αναγκαίου “ξηλώματος”, μόλις κλείσουν τον κύκλο τους μετά από 30 περίπου χρόνια λειτουργίας. Στο ζήτημα της ασφάλειας παραδέχονται ότι οι σύγχρονοι αντιδραστήρες δεν έχουν καμία σχέση με την τεχνολογία του Τσερνομπίλ, όμως προσθέτουν ότι αρκεί ένα πυρηνικό ατύχημα και οι καταστροφικές του συνέπειες για να ακυρωθούν δεκαετίες ολόκληρες ασφαλούς λειτουργίας. Μύθο θεωρούν και τα περιβαλλοντικά οφέλη που επικαλούνται οι υπέρμαχοι των πυρηνικών. Υποστηρίζουν ότι οι μειωμένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δεν είναι πανάκεια, καθώς η λειτουργία των αντιδραστήρων όχι μόνο εκπέμπει θερμότητα (συμβάλλοντας έτσι στο φαινόμενο του θερμοκηπίου) αλλά συνοδεύονται και από την παραγωγή ραδιενεργών αερίων και αποβλήτων. Σε ό,τι αφορά ειδικά την Ελλάδα, προσθέτουν ότι η χώρα μας είναι τελείως ακατάλληλη για την κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων, λόγω της υψηλής σεισμικότητας της περιοχής, για να λάβουν την απάντηση από τους θιασώτες των πυρηνικών, ότι στην πιο σεισμογενή χώρα της Γης, την Ιαπωνία, λειτουργούν σήμερα 53 πυρηνικά εργοστάσια.

Τέχνη

Τι περιμένουμε από τους σύγχρονους καλλιτέχνες;

Εχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;

Η κρίση βαθαίνει, η πραγματικότητα δείχνει τα δόντια της και είναι κυρίως από το δικό της δυσάρεστο χνώτο που έρχεται η ζέστη του φετινού καλοκαιριού. Από κάθε αρνητικό, αποσπάστε το θετικό του, συνιστούσαν οι στωικοί φιλόσοφοι. Εάν ακολουθήσουμε τις οδηγίες τους θα δυσκολευτούμε πολύ ή μπορεί και να απελπιστούμε επειδή δεν βλέπουμε τίποτα μπρος μας που να μοιάζει με διέξοδο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η τέχνη έρχεται συνήθως ως αρωγός. Παρουσιάζεται σαν η πιο συμπονετική και η πιο αποτελεσματική παρηγορήτρα. Τουλάχιστον αυτό συνέβαινε άλλοτε. Γιατί εδώ και καιρό -και σήμερα φαίνεται πολύ πιο καθαρά- ο προορισμός της άλλαξε. Σκοπός της δεν είναι πια η εξύψωση, είναι η «τόνωση» των απογοητευμένων. Αραγε αυτό είναι που χρειάζεται; Εχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή (χωρίς να την ξεγελάει) ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Σ’ έναν πίνακά του, τον «Μισάνθρωπο», ο Μπρύγκελ δείχνει έναν άνθρωπο που αποχωρεί απαυδισμένος από τον κόσμο. 

Μια επιγραφή από κάτω λέει: «επειδή ο κόσμος είναι άθλιος, εγώ φεύγω και πάω να θρηνήσω». Η στάση του καλλιτέχνη εδώ και μερικές δεκαετίες δεν ήταν πολύ διαφορετική. Είχε στρέψει τα νώτα του σε μια κοινωνική πραγματικότητα που τον ενοχλούσε, τον υποβίβαζε, τον υποχρέωνε να ζει σ’ ένα πολιτιστικό σκουπιδότοπο. Αλλά την ίδια στιγμή που απέστρεφε αηδιασμένος το βλέμμα, οι παμπόνηροι που τον είχαν εξωθήσει στο περιθώριο, εξακολουθούσαν να τον έχουν για στόχο. Στον πίνακα του Μπρύγκελ βλέπουμε ένα διαβολεμένο ανθρωπάριο να απλώνει το χέρι και να κλέβει τον διαμαρτυρόμενο αναχωρητή που δεν παίρνει είδηση τι γίνεται πίσω του. Δεν υπάρχει επομένως περίπτωση να αποκοπούμε εντελώς από τον κόσμο. Αν του γυρίσουμε την πλάτη, τόσο το χειρότερο, αυτός θα μας εξαπατήσει ευκολότερα.

Αδιαφορία

Το μήνυμα του Φλαμανδού ζωγράφου δεν είχε φθάσει στ’ αυτιά των συγχρόνων καλλιτεχνών. Συνέχιζαν να δυσφορούν, παράλληλα όμως και να απολαμβάνουν το προνόμιο των πειραματιστών που δεν δίνουν λογαριασμό σε κανένα. Φυσικά, η κοινωνία της αφθονίας μπορούσε να τους ανταμείβει κι αυτούς, όπως τον καθένα που θα ήταν ικανός να προσθέσει κάτι στο θέαμα και την ποικιλία του κόσμου. Οι αποτραβηγμένοι δεν ήταν τελικά παρά τρόφιμοι του καταναλωτικού «πλουραλισμού».

Ωσπου έρχεται η κρίση και τους αναγκάζει όλους σε επάνοδο. Να λοιπόν το θετικό, που λέγαμε στην αρχή. Οι καλλιτέχνες φαίνεται να επιστρέφουν, να νοιάζονται για τη δυστυχία μας, κι εμείς μπορούμε να καταλαβαίνουμε ότι μας νοιάζονται. Πλην όμως δεν είναι έτσι ακριβώς. Παρατηρούμε ότι συχνά η τέχνη επιστρέφει όχι ως δύναμη που μετουσιώνει, αλλά ως ειδική υπηρεσία «διαχείρισης κρίσεων». Εχουμε, πράγματι, γίνει μάρτυρες μιας επιχείρησης όπου μια ορισμένη καλλιτεχνία συνδυάζεται με μια ορισμένη υγιεινή. Προσφέρονται συνταγές για art-therapy, για χαλάρωση μέσω μουσικής, για ψυχοθεραπεία μέσω λογοτεχνίας. Μαζί μ’ αυτά πάνε και οι πιο εφαρμοσμένες τεχνικές για το πώς θα ασκήσετε την τέχνη του γάμου, πώς θα κάνετε φίλους και γενικά πώς θα μαγειρέψετε τα πάντα στην κουζίνα της ζωής σας ώστε να υπάρχουν διαρκώς χαμόγελα γύρω σας - κι αν όχι χαμόγελα, κάτι λιγότερο ευχάριστο μεν, οπωσδήποτε όμως πιο σταθερό: η συγκατάβαση των άλλων.

Οικονομική λογική

Καλούμαστε λοιπόν να ζήσουμε πιο μετρημένα, πιο ευέλικτα, πιο ανεκτικά. Μα ακριβώς αυτό δεν μας ζητούν και οι κατά τα άλλα απεχθείς κυρίαρχοι των αγορών; Αυτό δεν είναι που υποτίθεται ότι συμπιέζει τη ζωή μας; Τελικά είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι, οι διάφοροι καλλιτεχνίζοντες σύμβουλοι ξανατυλίγουν τους πελάτες τους με το δίχτυ μιας οικονομικής λογικής που δεν ξέρει παρά μόνο από έσοδα και έξοδα.

Θα πείτε ότι υπάρχει πάντα και η άλλη τέχνη, αυτή που εξακολουθεί με τον τρόπο της να αναφέρεται στο ωραίο. Ομως κι εδώ παραμένει το πρόβλημα. Γιατί αν (και σ’ αυτό συγκλίνουν οι θεωρίες) ωραίο είναι πάντα η «ενότητα μέσα από την πολλαπλότητα», το ερώτημα που γεννιέται σήμερα είναι πού έχει πάει η μέριμνα για την ενότητα. Ολα την αρνούνται μέχρι στιγμής, ή μάλλον όλα είναι απόπειρες για να την παρακάμψουν. Η καταχρηστική, για παράδειγμα, προσφυγή στα γκράφιτι, στο κολάζ και στις διάφορες τυφλές μείξεις διαφόρων μέσων και τεχνολογικών τρυκ, η σαρωτική επίσης μόδα των θεατρικών διασκευών καθώς και η εκρηκτική πληθωρικότητα κραυγών και χειρονομιών σε παραστάσεις, δρώμενα και χάπενινγκ είναι σημάδια πως η αποσπασματικότητα θριαμβεύει. Βεβαίως είναι ταυτόχρονα και σημάδια της μεγάλης, της ασφυκτικής ανάγκης για έκφραση. Οταν όμως η έκφραση γίνεται υπερ-έκφραση, τότε παύει η τέχνη και φιγουράρει απλώς το εγώ ενός ζογκλέρ που φωνάζει: «Δες τε με, είμαι εδώ και συμμερίζομαι τον πόνο σας». Αυτό ονομάστε το όπως θέλετε. Δεν λέγεται όμως ούτε εξύψωση ούτε μετουσίωση.

Θα περιμένουμε πάντως κι άλλο. Κανείς δεν ξέρει τι θα προκύψει. Δεν αποκλείεται με τα επόμενα τραντάγματα της κρίσης να λακίσουν οι σαλτιμπάγκοι που χορεύουν πάνω στα ερείπια. Και να ξεμυτίσει στη θέση τους, κάποιο άλλο είδος, καινούργιο. Ισως θυμίζει, αμυδρά έστω, εκείνους που στον 19ο αιώνα αποκάλεσαν «καλλιτέχνες - οικοδόμους». Χωρίς αμφιβολία η πίστη τους θα είναι μικρότερη. Τουλάχιστον όμως δεν θα τους λείπει η υπομονή και το πείσμα.

Του Βασιλη Kαραποστολη

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - Μεσσιανισμός

Ο Θεός ως οικονομολόγος

Η φωτογραφία που δημοσιεύθηκε στα «ΝΕΑ» της Δευτέρας, 8 Αυγούστου, στην τρίτη σελίδα, θα έπρεπε κανονικά να αναδημοσιεύεται καθημερινά στον παγκόσμιο Τύπο, για έναν τουλάχιστον μήνα. Μήπως και συνέλθουμε βλέποντάς την συνεχώς. Δεν είναι δυνατόν να γκρεμίζεται ο κόσμος πάνω στα κεφάλια μας και να επιμένουμε σε τακτικές μεσαιωνικές. Πριν απ' όλα, όμως, η φωτογραφία: χιλιάδες κάτοικοι του Τέξας συγκεντρώθηκαν στο στάδιο του Χιούστον για να προσευχηθούν, προκειμένου να βγουν οι Ηνωμένες Πολιτείες από την οικονομική κρίση.

Οσα πρόσωπα απεικονίζονται καθαρά στη φωτογραφία, αντρικά ή γυναικεία, είναι ωραία ντυμένα και δεν δείχνουν κανένα στοιχείο στέρησης ή κακουχίας - κάθε άλλο μάλιστα. Σε μια φωτογραφία που δεν θα είχε τραβηχτεί σε στιγμές θρησκευτικής «καταληψίας» για τη διάσωση της οικονομίας, τα ίδια αυτά πρόσωπα με τις κινήσεις τους, που τώρα εκλιπαρούν το Θεό να τα σώσει οικονομικά, με τις ίδιες ακριβώς θα μπορούσε να επευφημούν, στο ίδιο ακριβώς στάδιο, ένα ροκ ή ένα ποπ τραγουδιστικό είδωλο.

Το θέμα όμως δεν είναι η «σημειολογία» της φωτογραφίας. Το θέμα είναι πώς γίνεται να πιστεύουν χιλιάδες άνθρωποι (εύκολα μπορείς να τους υπολογίσεις, αν και απουσιάζουν από τη φωτογραφία, χωρίς μάλιστα να σφάλλεις, σε εκατομμύρια ή και σε δισεκατομμύρια) ότι είναι δυνατόν, αν υπάρχει Θεός, να χρειάζεται να τον παρακαλέσουν για μια σωτηρία που, ως σήμερα τουλάχιστον, δεν έδειξε ποτέ τη διάθεση να παρέμβει ώστε να επιτευχθεί. Και τι Θεός θα ήταν αν, όταν εκπονούσε το σχέδιό του για τη δημιουργία του κόσμου, προέβλεπε ως συστατικό του τελευταίου τις παλινωδίες της οικονομίας, καθώς πρόκειται για χαρακτηριστικό μερικών εκατονταετιών, ώστε σε καμιά περίπτωση να μην μπορεί να ταυτιστεί ο Θεός με την οικονομία, ακόμη κι αν κατάληξη θα ήταν να καταποντιστεί το δημιούργημά του.

Μα δεν υπάρχει ένας χριστιανός, μουσουλμάνος, καθολικός, προτεστάντης, οτιδήποτε, που να τους εξηγήσει μέσα στο ίδιο το στάδιο που συγκεντρώθηκαν για να προσευχηθούν ότι η μωρία και η τύφλωση, που σ' αυτές χρεώνονται σε μεγάλο βαθμό η εξαθλίωση του Τρίτου Κόσμου και η ανέχεια και η πείνα οπουδήποτε Γης, είναι οι ίδιες ακριβώς που τους κάνουν να πιστεύουν ότι άμα προσευχηθούν ενδέχεται να σωθούν και μάλιστα επιλεκτικά οι ίδιοι ως κάτοικοι του Τέξας; Να οριοθετείς το πρόβλημα του κόσμου στη σωτηρία της οικονομίας των ΗΠΑ σημαίνει ότι θα σου ήταν ακατανόητος ένας Θεός που θα είχε εκδηλωθεί ευεργετικά για πραγματικά δυστυχισμένους, που όμως δεν είχαν συγκεντρωθεί για να προσευχηθούν. Είναι σαν να ομολογείς ότι σου χρειάζεται ένας Θεός μικροπρεπής και συμφεροντολόγος όπως είσαι εσύ ο ίδιος.

Αν ο Θεός είχε δείξει την πρόθεσή του μέσα στην Ιστορία να σώσει τους ανθρώπους όταν κινδυνεύει η οικονομία τους, γιατί θα είχε παραμείνει κουφός στις παρακλήσεις των δυστυχισμένων που, χωρίς να συγκεντρώνονται όλοι μαζί για να προσευχηθούν, τον επικαλούνται καθημερινά για να τους σώσει; Γιατί οι χιλιάδες κάτοικοι του Χιούστον, που δεν βασανίζονται όσο οι δυστυχισμένοι του Τρίτου Κόσμου, λογαριάζουν την ομαδική τους προσευχή (μάλλον περί υστερίας πρόκειται), αν και ενός προσωποπαγέστατου συμφέροντος, πιο αποτελεσματική σε σχέση με εκείνην οποιουδήποτε άλλου και γιατί δεν σκέφτηκαν να την αναπέμψουν τόσο για τους ίδιους όσο και για λογαριασμό όλων των υπόλοιπων δυστυχισμένων.

Αν θεωρούν ότι ο Θεός έχει τόσο ακριβή συνείδηση των ανθρωπίνων πεπραγμένων μας, ώστε έναν που προσεύχεται για να σωθεί η οικονομία των ΗΠΑ τον θεωρεί σαν να προσεύχεται για όλους εκείνους που η καταβαράθρωση αυτής της οικονομίας θα τους συμπαρασύρει, μάλλον έχουν μπερδέψει τον Θεό με τον Ανταμ Σμιθ. Σε τελευταία ανάλυση, να ζητάς από τον Θεό να μεροληπτεί στην απονομή της δικαιοσύνης και να ευεργετεί τον λιγότερο σε σχέση με τον απείρως περισσότερο βασανιζόμενο, υπονομεύει την έννοια του Θεού σε τέτοιο βαθμό, ώστε μια απόδειξη της ύπαρξής του θα ήταν να επιδεινώσει την κατάστασή σου ακόμη περισσότερο.

Θανάσης Νιάρχος