ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Εθισμός στη βαρβαρότητα

Tου Νικου Βατοπουλου

Είχα φθάσει οδηγώντας σε ένα σταυροδρόμι και στην αρχή εκνευρίστηκα γιατί το απογορευτικό σήμα ήταν μουτζουρωμένο και προς στιγμήν δεν μπορούσα να καταλάβω αν έπρεπε να στρίψω δεξιά ή αριστερά. Υστερα από λίγο χαμογέλασα, γιατί θυμήθηκα ότι ο βανδαλισμός των σημάτων της τροχαίας εθεωρείτο πριν από λίγα χρόνια δείγμα ανομίας.

Οχι ότι δεν είναι. Αλλά εδώ που φθάσαμε έχουμε πάρει ως λαός «μεταπτυχιακό» στον εθισμό στους βανδαλισμούς και πάμε φουλ για «ντοκτορά». Ολοκληρώσαμε την κατάπτωση των πρώιμων σταδίων παραβατικότητας (σήματα τροχαίας, κάπνισμα σε κλειστούς χώρους, διαφημιστικές πινακίδες ξανά παντού) και πάμε για τα «βαριά». Ξήλωμα κάθε τρεις και λίγο όλου του αθηναϊκού Κέντρου. Σε κανέναν δεν προκαλεί εντύπωση πλέον ότι δεν έχει μείνει μάρμαρο και τζαμαρία. «Ετσι, είναι πια στην Ελλάδα».

Απαθείς ή έστω με βουβό αποτροπιασμό παρακολουθούμε πλέον την καταστροφή. Παλαιότερα, ως πολίτες μη εξοικειωμένοι με την πιθανότητα του χάους στην καρδιά της Αθήνας, είχαμε την προσέγγιση του αδαούς. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι τα πάντα μπορούν να συμβούν. Και απλώς, ελπίζουμε ότι θα αποφύγουμε τη μαύρη δίνη.

Ολα αυτά τα ευχάριστα συμβαίνουν σε μια πόλη που αδυνατεί να λειτουργήσει. Χθες το πρωί, στη ΝΕΤ, ο δήμαρχος Αθηναίων, κ. Γιώργος Καμίνης που, όπως είπε, εμφανίζεται στα μέσα όταν κρίνει ότι υπάρχει λόγος, δεν μας άφησε κανένα περιθώριο αισιοδοξίας. Δεν ήταν η πρόθεσή του αλλά από τα λεγόμενά του αντιληφθήκαμε, π.χ, ότι για το παρεμπόριο δεν υπάρχει καμία ελπίδα περιορισμού του. Ευθύνες έχει (και πράγματι έχει) -όπως είπε ο κ. Γ. Καμίνης- και ο πολίτης που αγοράζει τα παράνομα προϊόντα. Οπως ευθύνες έχει, είπε ο κ. δήμαρχος, και ο πολίτης που πηγαίνει με Αφρικάνες πόρνες. Τελεία.

Θα πει κανείς ότι αυτομάτως τα ούτως ή άλλως σημαντικά θέματα λειτουργίας της πόλης, παρότι άπτονται της άμεσης καθημερινότητας, υποβαθμίζονται σε σημασία όταν δεν ξέρουμε τι μας ξημερώνει ως χώρα. Αλλά η κληρονομιά αυτή της παρατεταμένης ανομίας και παραβατικότητας (αλλά και ασχήμιας σε όλες τις εκφάνσεις της μοναδικά αποτυπωμένης στα σκουπίδια) είναι ο κυνικός εθισμός στη βαρβαρότητα. Είναι το πιο ύπουλο αποτύπωμα αυτών των ημερών.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Η μεγάλη ειρωνεία της ιστορίας

The New York Times

Η δημιουργία του ευρώ ήταν μια πολιτική απόφαση που είχε στόχο να ενώσει την Ευρώπη σε μια ζώνη ευημερίας και διαρκώς στενότερης ομοσπονδιακής συνεργασίας. Αντ’ αυτού, το ενιαίο νόμισμα μετατρέπεται σε καταλύτη διάλυσης της E.E. Καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία ενόψει της κρίσιμης συνόδου των Βρυξελλών, η ανησυχία στην Ευρώπη αυξάνεται – και όχι μόνο για το ευρώ. Ο,τι εθεωρείτο δεδομένο τα τελευταία 60 χρόνια μοιάζει κενό και η πυξίδα που έδειχνε το μέλλον έχει απομαγνητιστεί.

Η κρίση του ευρώ έχει βαθιές ρίζες. Οι ανισορροπίες ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο, τους πλούσιους και τους φτωχούς, τις οικονομίες που εξάγουν και τις οικονομίες που προσφέρουν υπηρεσίες, δεν μπορούν να καλυφθούν από την κοινή συνύπαρξη σε ένα νόμισμα, η λειτουργία του οποίου διέπεται από ελάχιστους κανόνες κι αυτούς ανεφάρμοστους. Για να επιλυθεί η κρίση χρειάζονται θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της Ενωσης και βαθύτερες παρεμβάσεις στα εσωτερικά των κρατών. Απαιτείται δημοσιονομική ένωση, Ευρωπαίος υπουργός Οικονομικών που να μπορεί να επεμβαίνει στους κρατικούς προϋπολογισμούς και κοινές φορολογικές και συνταξιοδοτικές πολιτικές. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να συντονιστεί και να πραγματοποιήσει βήματα προς την πραγματική ενοποίηση.

«Είμαστε αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη πρόκληση που γνώρισε η Ενωσή μας στα 60 χρόνια της ιστορίας της», δήλωσε ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο. «Η κρίση απειλεί τα κεκτημένα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», προσθέτει ο Γάλλος οικονομολόγος και ιστορικός Νικολά Μπαβερέ «Ολες οι αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Ευρωζώνη –ότι αποκλείονται οι κρατικές χρεοκοπίες, ότι δεν επιτρέπονται μεταφορές πόρων, ότι δεν επιτρέπονται διασώσεις κρατών και ότι υπάρχουν αυστηρά όρια στο δημόσιο χρέος– έχουν πεθάνει και δεν υφίστανται αρχές πάνω στις οποίες να βασιστούμε».

Η αρχή που θα μπορούσε να βγάλει την Ευρώπη από την κρίση, το ιστορικό βήμα της δημιουργίας ευρωπαϊκού ομοσπονδιακού υπουργείου Οικονομικών απαιτεί νέες ευρωπαϊκές συνθήκες και έγκρισή τους από τους ψηφοφόρους. Ομως, η Ευρώπη δεν είναι δημοφιλής μεταξύ των Ευρωπαίων. Θεωρείται το άλλο πρόσωπο της παγκοσμιοποίησης, μια οντότητα απόμακρη και ταυτόχρονα παρεμβατική. Οι ψηφοφόροι δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα σπεύσουν να αγκαλιάσουν έναν νέο κόσμο οικονομικής ενοποίησης. Ακόμη κι αν αυτό συμβεί, θα χρειαστούν χρόνια έως ότου συνταχθεί η νέα συνθήκη και τεθεί προς επικύρωση.

Για τους ευρωκράτες και την πολιτική ελίτ, η απάντηση «χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη» είναι προφανής. Για τους ψηφοφόρους, όχι. «Το μόνο πράγμα που μπορεί να σώσει το ευρώ στην παρούσα του μορφή δεν μπορεί και δεν πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς δημοκρατικό διάλογο», είπε ο Σάιμον Τίλφορντ, επικεφαλής των οικονομικών αναλυτών του Κέντρου Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. Ο Τίλφορντ παραδέχθηκε βέβαια ότι ένας πραγματικός δημοκρατικός διάλογος «μπορεί να επιδεινώσει την κρίση». Αυτή είναι η πιο μεγάλη ειρωνεία της ιστορίας.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ

Οι τελευταίες ώρες του πρώην ηγέτη και η εν ψυχρώ εκτέλεση από μαχητές

Α.P., Reuters, AFP

ΤΡΙΠΟΛΗ. Ξεδιαλύνεται το μυστήριο των τελευταίων στιγμών του συνταγματάρχη Καντάφι, καθώς όλες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι ο πρώην δικτάτορας της Λιβύης εκτελέστηκε εν ψυχρώ από μαχητές του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου (NTC) λίγα λεπτά μετά τη σύλληψή του. Οι φρικιαστικές εικόνες με τον Μουαμάρ Καντάφι να μεταφέρεται αιμόφυρτος αλλά ζωντανός πάνω σε ημιφορτηγό, οι οποίες έκαναν ήδη τον γύρο του κόσμου, οι αναφορές αυτοπτών μαρτύρων και οι ειδικοί που ανέλυσαν τις φωτογραφίες της σορού τού άλλοτε ισχυρού άνδρα της Λιβύης καταρρίπτουν τον αρχικό ισχυρισμό του NTC περί θανάτου που προέκυψε κατόπιν ανταλλαγής πυρών.

Η εν ψυχρώ εκτέλεση του συνταγματάρχη Καντάφι εγείρει σοβαρά ερωτήματα όσον αφορά τη δυνατότητα του NTC να θέσει υπό έλεγχο τις παραστρατιωτικές ομάδες που απαρτίζουν τον λεγόμενο μεταβατικό στρατό της Λιβύης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη διαδικασία εκδημοκρατισμού της χώρας.

Ο τραγικός επίλογος του συνταγματάρχη Καντάφι ξεκίνησε να γράφεται λίγο πριν από τις 8.30 το πρωί τοπική ώρα, όταν ένα μη επανδρωμένο αμερικανικό αεροσκάφος και ένα γαλλικό μαχητικό εντόπισαν αυτοκινητοπομπή που εκινείτο με μεγάλη ταχύτητα έξω από τη Σύρτη. Η ρουκέτα που εξαπέλυσε το γαλλικό μαχητικό έπληξε δύο από τα περίπου δέκα στρατιωτικά οχήματα, υποχρεώνοντας τα υπόλοιπα να αλλάξουν πορεία. Στο σημείο κατέφθασαν ταχύτατα ομάδες μαχητών του ΝΤC οι οποίες κατεδίωξαν τα οχήματα μέχρι που οι οδηγοί τους υποχρεώθηκαν να τα ακινητοποιήσουν.

«Ο Καντάφι πήδηξε από ένα τζιπ και κρύφτηκε μέσα σ’ έναν παλιό αποχετευτικό αγωγό», ισχυρίστηκε ο επικεφαλής μονάδας μαχητών του NTC στη Σύρτη, Μοχάμεντ αλ Λάιθ, στο τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Τζαζίρα. Στη σύντομη μάχη που ακολούθησε οι τελευταίοι σωματοφύλακες του Καντάφι σκοτώθηκαν και αυτός φέρεται να ξεπρόβαλε από τον αγωγό διερωτώμενος «τι συμβαίνει» και στη συνέχεια εκλιπαρώντας για έλεος. Σύμφωνα με άλλη πηγή, ο Καντάφι μεταφέρθηκε ζωντανός με ασθενοφόρο στη Μισράτα.

Πάντως, ο Αμερικανός ιατροδικαστής Μάικλ Μπέιντεν, που εξέτασε τις φωτογραφίες του νεκρού Καντάφι, δήλωσε στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» ότι πυροβολήθηκε από κοντινή απόσταση. Σημειώνεται ότι το NTC ανακοίνωσε χθες ότι η προγραμματισμένη για χθες κηδεία του Καντάφι αναβάλλεται για λίγες ημέρες.

Οσον αφορά τους δύο γιους του, ο Μοτασίμ φέρεται να είναι νεκρός, ενώ ο Σαΐφ αλ Ισλάμ να νοσηλεύεται φρουρούμενος στη Ζλιτάν.

Τύραννος συρόμενος

Τoυ Νικου Γ. Ξυδακη

Θα παραμείνουμε χώρα της Δύσεως ή θα γίνουμε Λιβύη; Ρωτούσε ο συνομήλικος αργά μες στη νύχτα. Είχαμε δει νωρίτερα τον Καντάφι να σύρεται αιμόφυρτος από το αλαλάζον πλήθος, ετοιμοθάνατος και νεκρός, είδαμε το σώμα του νεκρού να χτυπιέται και να βεβηλώνεται, είχαμε δει τον υπόνομο όπου κρυβόταν. Ηταν εικόνες φρικιαστικές. Ο ένοπλος όχλος σέρνει ένα πτώμα, όπως ο Μογγόλος έφιππος σέρνει το πτώμα του εχθρού του για να ταπεινώσει ακόμη και τον θάνατό του.

Το έχει περιγράψει συγκλονιστικά ο Ομηρος, προοικονομώντας κάθε μέλλουσα αφήγηση για τη φρίκη του πολέμου: το κουφάρι του Εκτορα σύρεται από το άρμα του Αχιλλέα. Και γνωρίζουμε την τραγική κατάληξη των υβριστών νικητών του πολέμου, αυτών που δεν σεβάστηκαν τη σορό του ηττημένου εχθρού, την ιερότητα του σώματος, τους βωμούς και τα γυναικόπαιδα των χαμένων.

Ο Λίβυος συνταγματάρχης υπήρξε πράγματι τύραννος του λαού του, αλαζών, ημιπαράφρων, φονεύς. Αλλά και συνομιλητής των ηγετών δημοκρατιών της Δύσεως επί τέσσερις δεκαετίες: όλοι επισκέφθηκαν το τσαντίρι του φύλαρχου και συναλλάχθηκαν μαζί του. Ο Καντάφι προτίμησε να πολεμήσει εναντίον του λαού του, παρά να παραιτηθεί για να αποφευχθεί το λουτρό αίματος. Του έπρεπε η σκληρότερη τιμωρία. Εντούτοις, ακόμη και ο ειδεχθέστερος τύραννος αξίζει να πεθάνει αξιοπρεπώς, όχι γιατί του αξίζει προσωπικά, αλλά γιατί αυτή η τιμή, ο αξιοπρεπής θάνατος, πιστώνεται στους τυραννοκτόνους νικητές του, εφόσον ευαγγελίζονται μια πιο δίκαιη ελεύθερη κοινωνία, μια κοινωνία που σέβεται τους νεκρούς, που δεν σέρνει τα πτώματα στη σκόνη και στα σκυλιά.

Νομίζαμε ότι η εικόνα του τρομαγμένου ζώου Σαντάμ Χουσεΐν, συλληφθέντος σε λαγούμι, με ρυπαρή γενειάδα, καταδικασθέντος και απαγχονισθέντος εν τάχει, ήταν μια εικόνα ήδη βαριά για τον νεωτερικό άνθρωπο. Σφάλαμε. Η εικόνα του διαμελιζόμενου Καντάφι μάς υπενθυμίζει πικρά ότι η νεωτερικότητα δεν έχει τέλος...

Ρατσισμός - Περί ομοιογένειας

Αποψη: Περί ομοιογένειας (από την καθημερινή)

Του John Hutchinson*

Τι εννοούμε με τον όρο εθνική ταυτότητα; Υποδηλώνει άραγε την πίστη και την υπακοή στο σύνταγμα και τους νόμους μιας χώρας; Ή μήπως εξαρτάται από τη βιολογική καταγωγή και την αγάπη για τη γη και τα έθιμα των προγόνων; Οι ίδιοι οι εθνικιστές ουδέποτε συμφώνησαν ως προς το περιεχόμενο του όρου. Για ορισμένους, έθνος είναι μία εθελοντική σύμπραξη ελευθέρων ατόμων, τα οποία συναινούν να ζήσουν μαζί ως πολιτική κοινότητα. Για άλλους, το έθνος είναι σαν μία οικογένεια της οποίας παιδί είναι ο πολίτης και -ως εκ τούτου- οφείλει να τη σέβεται, όπως σέβεται τους γονείς του. Για τους θιασώτες αυτής της άποψης, η αλλαγή ιθαγένειας είναι τυπικά δυνατή, αλλά ουσιαστικά αδύνατη. Με άλλα λόγια, οι θεωρήσεις του έθνους χωρίζονται σε πολιτικές και οργανικές. Η αλήθεια είναι όμως ότι όλα τα έθνη συνδυάζουν και τις δύο. Στο (πολιτικό) έθνος της Γαλλίας, π.χ., δεν έλειψαν ποτέ οι ρατσιστικές πολιτικές δυνάμεις, όπως το Εθνικό Μέτωπο του Λε Πεν. Οι πληθυσμοί της Γερμανίας από την άλλη ταλαντεύτηκαν κατά καιρούς μεταξύ συνταγματικού πατριωτισμού και προσήλωσης στο δίκαιο του volk.

Παρόλα αυτά, η έννοια της εθνικής ταυτότητας διαφέρει μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στους κανόνες περί απονομής ιθαγένειας. Η Γαλλία έχει επιλέξει την πολιτική της αφομοίωσης των εθνοτικών μειονοτήτων. Παρέχει εύκολα ιθαγένεια σε μετανάστες, πιστεύοντας ότι εκείνοι θα περιορίσουν τις παραδόσεις της ιδιαίτερης πατρίδας τους στον ιδιωτικό βίο και θα υιοθετήσουν τους κανόνες του κοσμικού γαλλικού κράτους στη δημόσια ζωή τους. Μέχρι το 2000, η πολιτική της Γερμανίας ήταν ακριβώς αντίθετη. Οι μειονότητες έπρεπε να παραμένουν επί μακρόν στη χώρα για τους χορηγηθεί ιθαγένεια, η οποία απαιτούσε μάλιστα και εξετάσεις στη γερμανική γλώσσα και τον πολιτισμό.

Η μαζική μετανάστευση στην Ευρώπη όμως κατέστησε και τις δύο παραπάνω στάσεις προβληματικές. Οι πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία απέδειξαν ότι η αφομοίωση όχι μόνο δεν είναι εύκολη για τους μετανάστες, αλλά και πως τα πλεονεκτήματα που συνεπάγεται σε όσους την επιλέξουν είναι πολύ λιγότερα από εκείνα που υποσχόταν το γαλλικό κράτος. Στη Γερμανία αντιθέτως, η γκετοποίηση των Τούρκων μεταναστών δημιουργεί σοβαρά προβλήματα κοινωνικής συνοχής. Μπροστά στο αδιέξοδο της ενσωμάτωσης των μειονοτικών κοινοτήτων, πολλές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο να υιοθετήσουν το πολυπολιτισμικό μοντέλο του Καναδά, της Αυστραλίας και των ΗΠΑ. Πρόκειται βέβαια για τρεις χώρες εποίκων. Η πίεση που τους ασκήθηκε από τα μεταναστευτικά ρεύματα του 20ου αιώνα όμως τις εξανάγκασε να μεταβληθούν σε χώρες μεταναστών, οι οποίες αναγνωρίζουν και τιμούν τις παραδόσεις που φέρνει η κάθε κοινότητα που τις απαρτίζει από την ιδιαίτερη πατρίδα της.

Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν ο κοσμοπολιτισμός θα αποδειχθεί εφαρμόσιμος στην Ευρώπη, της οποίας τα έθνη υποστηρίζουν ότι η γη των προπατόρων τους ανήκει. Οι Ευρωπαίοι φαίνεται να θεωρούν ότι οι μετανάστες οφείλουν να προσαρμοστούν στις συνήθειες της χώρας όπου μετακινούνται. Αξίζει να θυμηθεί κανείς το αμφιλεγόμενο «τεστ κρίκετ», που είχε επινοήσει ο συντηρητικός Βρετανός πολιτικός Νόρμαν Τέμπιτ. Σύμφωνα με αυτό το τεστ, όσοι μετανάστες υποστήριζαν τα κράτη από τα οποία προέρχονταν σε αγώνες κρίκετ εναντίον της Αγγλίας, δεν άξιζαν την απόδοση ιθαγένειας. Επίσης, η πολυπολιτισμική προσέγγιση στη μετανάστευση δέχεται πυρά πλέον τόσο στην Αυστραλία, όσο και στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Ενα όλο και αυξανόμενο τμήμα της αμερικανικής κοινής γνώμης πιστεύει ότι η προστασία της κουλτούρας της πλειοψηφίας είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και ειρήνης.

Ποιο είναι, λοιπόν, το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Οτι η ιστορία κάθε έθνους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τη στάση του απέναντι στη μετανάστευση και την ταυτότητα. Η Ελλάδα, που, όπως και η Ιρλανδία, έχει παράδοση εθνοτικής και θρησκευτικής ομοιογένειας, είναι αναμενόμενο να κλίνει προς μία οργανική θεώρηση του έθνους. Εντούτοις, οι πληθυσμοί κάθε χώρας πάντοτε ταλαντεύονται και μεταβάλλουν τις απόψεις τους, ανάλογα με τις συνθήκες που συναντούν. Ετσι η εθνική ταυτότητα παραμένει ζήτημα υπό αέναη διαπραγμάτευση.

* O John Hutchinson είναι αν. καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο LSE.